Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân nghiêm cấm việc sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện các hành vi trái pháp luật. Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc quản lý, sử dụng và bảo vệ thông tin cá nhân trong môi trường số.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật quy định cụ thể quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân, đồng thời xác lập những nghĩa vụ mà mỗi cá nhân phải thực hiện nhằm tự bảo vệ thông tin của mình, tôn trọng dữ liệu của người khác và góp phần phòng ngừa các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.
Đáng chú ý, Luật quy định 7 quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân, 4 nghĩa vụ bắt buộc thực hiện và 7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm.
Toàn cảnh Hội nghị phổ biến, hướng dẫn Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân do Bộ Công an tổ chức ngày 21/8. Ảnh: BTC. Nguồn VietNamNet
7 quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân
Theo quy định, người dân có quyền được biết về hoạt động thu thập, xử lý và sử dụng dữ liệu cá nhân của mình. Đây là cơ sở để mỗi cá nhân chủ động kiểm soát thông tin và nhận biết dữ liệu của mình đang được xử lý như thế nào.
Chủ thể dữ liệu có quyền đồng ý hoặc không đồng ý với việc xử lý dữ liệu cá nhân; đồng thời có thể rút lại sự đồng ý khi có nhu cầu, theo quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, người dân được quyền xem, chỉnh sửa hoặc yêu cầu chỉnh sửa dữ liệu cá nhân; yêu cầu cung cấp dữ liệu, xóa dữ liệu hoặc hạn chế việc xử lý dữ liệu trong những trường hợp được pháp luật quy định. Chủ thể dữ liệu cũng có quyền phản đối hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân.
Trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp liên quan đến dữ liệu cá nhân bị xâm phạm, người dân có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định.
Đồng thời, chủ thể dữ liệu có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cũng như các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến quá trình xử lý dữ liệu thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình.
Những quy định trên góp phần khẳng định vai trò của người dân trong việc kiểm soát dữ liệu cá nhân, thay vì chỉ thụ động chờ các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện biện pháp bảo vệ.
4 nghĩa vụ mỗi chủ thể dữ liệu phải thực hiện
Cùng với các quyền được pháp luật bảo đảm, chủ thể dữ liệu cá nhân cũng phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình.
Trước hết, mỗi cá nhân phải chủ động, có ý thức tự bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời tôn trọng và bảo vệ dữ liệu cá nhân của người khác.
Việc tự ý chụp, lưu giữ hoặc đăng tải hình ảnh giấy tờ, văn bản, căn cước công dân của người khác lên mạng, nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định, có thể dẫn đến nguy cơ xâm phạm dữ liệu cá nhân.
Chủ thể dữ liệu cũng có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác dữ liệu cá nhân trong những trường hợp pháp luật yêu cầu, theo thỏa thuận trong hợp đồng hoặc trên cơ sở đã đồng ý cho phép xử lý dữ liệu.
Bên cạnh đó, mỗi người phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời có trách nhiệm tham gia phòng ngừa, đấu tranh và ngăn chặn các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.
7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm
Một nội dung quan trọng khác được quy định trong Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là 7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, nhằm tạo hành lang pháp lý chặt chẽ trong quản lý, sử dụng và bảo vệ dữ liệu.
Thứ nhất, xử lý dữ liệu cá nhân nhằm chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gây phương hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Thứ hai, cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thứ ba, lợi dụng hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng núp bóng hoạt động bảo vệ dữ liệu để thực hiện những hành vi trái pháp luật; đồng thời đặt ra yêu cầu về trách nhiệm đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân trực tiếp thực hiện công tác bảo vệ dữ liệu.
Thứ tư, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định pháp luật. Việc thu thập, lưu trữ, sử dụng hay xử lý dữ liệu cá nhân phải được thực hiện trên cơ sở và trong phạm vi pháp luật cho phép.
Thứ năm, sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Đây là hành vi đã được cơ quan chức năng cảnh báo qua nhiều vụ việc xảy ra trên thực tế. Theo Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 1, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, có trường hợp các đối tượng tìm cách nhờ người khác, trong đó có cả học sinh, sử dụng căn cước công dân để mở tài khoản ngân hàng; sau đó dùng số điện thoại của người khác đăng ký dịch vụ Mobile Banking.
Những người tham gia được trả vài trăm nghìn đồng và cho rằng việc làm này không gây thiệt hại cho bản thân. Tuy nhiên, họ không biết rằng các tài khoản được mở có thể bị lợi dụng để phục vụ hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Đáng lưu ý, có vụ việc ghi nhận hàng trăm học sinh trong cùng một trường tham gia.
Thứ sáu, mua bán dữ liệu cá nhân, ngoại trừ những trường hợp được pháp luật cho phép.
Thứ bảy, chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc làm mất dữ liệu cá nhân.
Chủ động bảo vệ dữ liệu, nâng cao trách nhiệm trong môi trường số
Các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cho thấy trách nhiệm bảo vệ dữ liệu không chỉ thuộc về các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trực tiếp thu thập và xử lý thông tin mà còn gắn chặt với từng cá nhân.
Mỗi người vừa là chủ thể có quyền kiểm soát và yêu cầu bảo vệ dữ liệu của mình, vừa phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo vệ thông tin cá nhân, tôn trọng dữ liệu của người khác và tuyệt đối không để dữ liệu của mình bị lợi dụng vào các hoạt động trái pháp luật.
Việc nâng cao nhận thức, chủ động quản lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân vì vậy cần trở thành một kỹ năng thiết yếu của mỗi người trong quá trình chuyển đổi số. Qua đó, góp phần phòng ngừa nguy cơ lộ lọt, chiếm đoạt và sử dụng trái phép dữ liệu, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, kỷ cương và trách nhiệm.
