Bộ Công an khuyến nghị kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số
Bộ Công an vừa phát hành cẩm nang “Bảo vệ dữ liệu cá nhân”, cung cấp nhiều khuyến nghị thiết thực nhằm giúp người dân nâng cao nhận thức, chủ động hình thành kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình sử dụng các thiết bị và dịch vụ số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh cũng như quá trình cung cấp và sử dụng các dịch vụ. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ góp phần bảo đảm quyền riêng tư và các lợi ích hợp pháp của mỗi người mà còn thể hiện trách nhiệm, mức độ tuân thủ pháp luật và năng lực quản trị dữ liệu của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, Luật số 91/2025/QH15 về bảo vệ dữ liệu cá nhân cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý chuyên biệt trong lĩnh vực này.
Cẩm nang “Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân” được A05, Bộ Công an phối hợp với các chuyên gia biên soạn, hướng đến việc phổ biến, giải thích các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; qua đó hỗ trợ cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân nâng cao hiểu biết, thực hiện đúng các quy định, từng bước hình thành văn hóa bảo vệ dữ liệu, góp phần thúc đẩy kinh tế số phát triển an toàn, bền vững.
Che webcam khi không sử dụng là một trong những biện pháp được khuyến nghị nhằm hạn chế nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân.
Những kỹ năng cần thiết để chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân
Sử dụng phần mềm bảo vệ, diệt virus
Người dùng nên trang bị các giải pháp bảo vệ phù hợp cho thiết bị. Trên hệ điều hành Windows, Microsoft Defender được tích hợp sẵn, có khả năng hỗ trợ bảo vệ hệ thống và phòng ngừa mã độc tống tiền (ransomware). Đối với máy Mac, trong nhiều trường hợp người dùng không nhất thiết phải cài đặt thêm phần mềm diệt virus.
Ngoài ra, người dùng có thể tham khảo một số công cụ bảo mật phổ biến như Kaspersky, BitDefender, ESET hoặc các phần mềm miễn phí như Avast, AVG, Malwarebytes.
Chủ động cập nhật phần mềm và bản vá bảo mật
Thiết bị và các phần mềm đang sử dụng cần được cập nhật thường xuyên, trong đó nên ưu tiên bật chế độ tự động cập nhật để kịp thời bổ sung các bản vá bảo mật.
Trường hợp phần mềm không hỗ trợ cập nhật tự động nhưng xuất hiện thông báo yêu cầu nâng cấp phiên bản mới, người dùng cần kiểm tra kỹ tính xác thực, hợp pháp của thông báo trước khi thực hiện.
Không tùy tiện mở tệp tin, tệp đính kèm không rõ nguồn gốc
Mã độc có thể được che giấu trong nhiều dạng tệp phổ biến như Word, Excel, PDF, ZIP hoặc EXE. Vì vậy, việc mở trực tiếp những tệp không xác định rõ nguồn gốc trên máy tính tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin.
Để giảm thiểu rủi ro, người dùng có thể lựa chọn mở tài liệu thông qua Google Docs hoặc trình duyệt khi phù hợp. Khi làm việc với các tệp Word, Excel, cần đặc biệt lưu ý những cảnh báo bảo mật và tuyệt đối thận trọng với các yêu cầu kích hoạt nội dung không rõ ràng.
Tăng cường bảo vệ thiết bị Router
Đối với hệ thống mạng gia đình, người dùng nên lựa chọn chuẩn bảo mật WPA2, thiết lập mật khẩu có độ dài phù hợp hoặc sử dụng cụm mật khẩu mạnh, đồng thời tắt tính năng WPS nhằm hạn chế nguy cơ bị truy cập trái phép.
Router cũng cần được cập nhật phần mềm thường xuyên. Khi có nhu cầu, nên thiết lập một mạng khách riêng dành cho khách đến nhà hoặc các thiết bị thông minh, qua đó tách biệt với mạng chính. Người dùng cũng có thể thiết lập giới hạn băng thông và thời gian hoạt động của Wi-Fi để tăng cường khả năng kiểm soát.
Thận trọng khi sử dụng USB
USB là một trong những phương tiện có thể bị lợi dụng để phát tán mã độc. Kẻ xấu có thể cài đặt mã độc vào thiết bị và tìm cách khiến người dùng kết nối USB với máy tính.
Do đó, không nên sử dụng USB không rõ nguồn gốc, bao gồm cả những thiết bị được nhặt được hoặc được người khác gửi, tặng mà không xác định rõ nguồn gốc và mức độ an toàn.
Chủ động bảo vệ webcam và chú ý không gian xung quanh
Khi không sử dụng webcam, người dùng nên che webcam để hạn chế nguy cơ bị khai thác trái phép.
Bên cạnh việc bảo vệ thiết bị, cần quan sát và lưu ý môi trường xung quanh khi sử dụng máy tính tại nơi công cộng. Đây là biện pháp cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ bị người khác theo dõi màn hình, thu thập thông tin hoặc phát hiện những dữ liệu cá nhân nhạy cảm.
Định kỳ cài đặt lại máy tính
Theo khuyến nghị trong cẩm nang, khoảng 3 năm một lần, người dùng có thể sao lưu những dữ liệu quan trọng, tiến hành xóa sạch ổ cứng và cài đặt lại hệ điều hành.
Việc này góp phần giúp thiết bị hoạt động ổn định hơn, đồng thời tạo điều kiện loại bỏ các tệp tin không cần thiết và những phần mềm tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn.
Chỉ tải ứng dụng từ các kho chính thức
Người dùng nên ưu tiên cài đặt ứng dụng từ App Store hoặc Google Play, hạn chế tải phần mềm từ các nguồn không chính thức.
Các ứng dụng miễn phí không rõ nguồn gốc hoặc những phiên bản phần mềm, trò chơi bị bẻ khóa có thể được cài cắm mã độc. Vì vậy, trước khi cài đặt, cần kiểm tra nguồn cung cấp, mức độ uy tín của ứng dụng và xem xét kỹ các quyền truy cập mà ứng dụng yêu cầu.
Tắt Wi-Fi, Bluetooth khi không cần thiết
Các kết nối không dây như Wi-Fi và Bluetooth có thể trở thành kênh để bên thứ ba tìm cách theo dõi hoặc thu thập thông tin thông qua những ứng dụng và phương thức khai thác khác nhau.
Khi không có nhu cầu sử dụng, người dùng nên tắt Wi-Fi, Bluetooth; đồng thời thường xuyên kiểm tra, xóa những mạng Wi-Fi đã lưu và tắt chế độ tự động kết nối để hạn chế nguy cơ thiết bị kết nối vào các mạng không an toàn.
Cẩn trọng với các thiết bị thông minh
Sự phát triển của Internet vạn vật giúp nhiều thiết bị gia đình như tủ lạnh, camera giám sát và các thiết bị thông minh có thể kết nối Internet. Tuy nhiên, nếu không được bảo vệ đúng cách, những thiết bị này có thể trở thành điểm yếu để tin tặc xâm nhập mạng, từ đó kiểm soát thiết bị hoặc tiếp cận các thông tin liên quan.
Do đó, người dùng chỉ nên trang bị và sử dụng thiết bị thông minh khi thực sự cần thiết; ưu tiên lựa chọn sản phẩm của các thương hiệu có uy tín, được trang bị các tính năng bảo mật phù hợp.
Trong môi trường số ngày càng phát triển, chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân cần trở thành một kỹ năng thiết yếu của mỗi người. Việc thực hiện đúng các khuyến nghị về bảo mật không chỉ góp phần bảo vệ thông tin, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân mà còn chung tay xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, phục vụ hiệu quả quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số bền vững.